"Từng người thầy bỏ giáo dục, ra đi..."

Tác giả: Dân Choa - Kỳ Duyên

Bài đã được xuất bản: 09/04/2010 06:00 GMT+7

http://www.tuanvietnam.net/2010-04-08-trang-page

 

Ba người thầy, ba điểm xuất phát khác nhau, ba lối thoát cá nhân khác nhau… Nhưng vẫn còn đây hơn một triệu giáo viên, họ liệu có "lối thoát" ra khỏi con đường giáo dục đang nhiều bí bức, khủng hoảng và tụt hậu? Hay hàng ngày họ vẫn phải gồng mình vật lộn trong guồng máy tư duy giáo dục cũ kỹ, tiếp tục cho ra những sản phẩm giáo dục chất lượng thấp?

1. Vụ việc nữ sinh Trường THCS Lê Lai (Q8- t/p Hồ Chí Minh) đánh hội đồng gây ầm ĩ trong xã hội, dẫn đến sự kiện thầy Ngô Đức Bình, hiệu trưởng nhà trường đệ đơn từ chức, tôi thiết nghĩ, thầy cũng đã rất đau khổ, dằn vặt. Vì ở cương vị người quản lý giáo dục cơ sở, một người có chức năng tổ chức kiến tạo kiến thức, đạo đức cho công dân tương lai, bắt buộc từ bỏ mục đích cao cả của nghề, có gì buồn và đau hơn thế? Cho dù thầy viện dẫn lý do cá nhân- sức khỏe của mình.

Trước quyết định ra đi của thầy, ai trong hoàn cảnh ấy mà không cảm thấy nỗi cô đơn. Bởi họ- những người chở đạo học, dường như đã không còn cảm thấy được sự "tôn sư trọng đạo" của xã hội, không cảm nhận được sự ủng hộ tích cực của chính quyền. Thậm chí vì lòng nhiệt tình với nghề mà từng bị thân nhân của học sinh xúc phạm đến thân thể, nhân phẩm.

Người thầy, trong sự dồn nén nhiều tâm trạng, và "lực bất tòng tâm" chỉ có thể phản ứng yếu ớt bằng cách xa rời môi trường từng gắn bó biết bao buồn vui của đời mình. Đó  thực là một nốt trầm lặng lẽ trong bản giao hưởng buồn của ngành giáo dục đương đại Việt Nam.

Tôi chia sẻ với thầy Bình. Có lẽ không chỉ riêng tôi mà nhiều bậc phụ huynh học sinh, hay các đồng nghiệp trong ngành của thầy cũng cảm thấy thế. Xin từ chức, về hưu, có lẽ đó là lối thoát riêng khả dĩ cho thầy. Nhưng còn đồng nghiệp, các em học sinh của thầy thì sao? Lối thoát nào đây?

Đã hàng chục năm nay, những ai quan tâm đến giáo dục Việt Nam, đều không khỏi hoang mang, thậm chí chán nản, bất bình, vì sự xuống cấp của chất lượng giáo dục. Nhưng hầu như chúng ta  biết mà vẫn cam chịu không lối thoát, vẫn "sống chung cùng lũ".

2. Nếu ở trường hợp thầy Bình, ta mới chỉ thấy được sự "phản ứng" đầy bất lực của một người thầy ở cơ sở thì ở một trường hợp khác, ở những con người thuộc lớp trí thức lớn như thầy Hoàng Tụy, sự "phản ứng', sự từ bỏ những mục đích cao cả của nghề lại diễn ra kiểu khác.

GS Hoàng Tụy với tầm tư duy nhìn xa, trông rộng đã nhận ra sự tụt hậu và bế tắc của ngành GD và ĐT ở góc độ vĩ mô, những khiếm khuyết, khuyết tật của một nền giáo dục chưa bao giờ thoát khỏi cái bóng của quá khứ- một nền giáo dục "hư học"- chữ ông từng dùng. Một nền giáo dục vừa xơ cứng về tư duy, vừa nặng nề về nội dung, chương trình, vừa lạc hậu về phương pháp.

Ông đã có nhiều đề xuất, giải pháp để giải cứu. Ông kêu gọi chấn hưng nền giáo dục nước nhà, coi như một mệnh lệnh khẩn thiết của cuộc sống.

Nhưng đáng tiếc, những ý kiến đóng góp tâm huyết của ông và nhiều trí thức nữa luôn rơi vào khoảng trống im lặng. Để rồi cuối cùng, năm vừa qua, ông có lá thư ngỏ buồn bã thừa nhận thất bại của mình, chấp nhận lặng lẽ "rút lui" vào tuổi già, khi mà tư duy giáo dục của ông chưa hề cỗi. Ông vẫn ở ngành giáo dục, nhưng sự im lặng của ông có khác gì một sự từ bỏ?

3. Rồi mới đây thầy Nguyễn Thiện Nhân, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng GD và ĐT cũng đã bàn giao nhiệm vụ quản lý giáo dục để trở thành nhà chính trị chuyên nghiệp. Tôi vốn đánh giá cao thầy Nguyễn Thiện Nhân khi thầy từ  t/p HCM ra nhận trách nhiệm cao nhất của ngành.

Nhưng tôi thực sự hoài nghi những phong trào giáo dục, những cuộc vận động với cách làm xưa cũ, như từ những năm 70-80 của thầy. Cỗ máy GD và ĐT thì cổ hủ, quan liêu, xơ cứng...Ngành GD-ĐT vẫn đi theo lối mòn vốn có.

Thầy mới vén bức màn giáo dục lên một chút, đã thấy bao khối trầm tích lưu cữu tồn đọng. Chất lượng giáo dục phổ thông, giáo dục chuyên nghiệp, giáo dục đại học...đâu đâu cũng có những mớ rối bòng bong, và không biết gỡ ra từ đâu, bằng cách nào?.

Có thể thầy Nguyễn Thiện Nhân sẽ còn đi xa hơn hơn trên con đường quan lộ hanh thông của mình. Thế nhưng bây giờ rời Bộ GD và ĐT, có nghĩa là thầy cũng đến lúc phải nói lời chia tay. Cương vị mới, nhiệm vụ mới của nhà chính trị Nguyễn Thiện Nhân có thể vĩ mô hơn, nhưng tôi nghĩ ông cũng không thể nào thanh thản hơn khi nghĩ về những kỳ vọng của người dân như tôi, từng gửi gắm nhiều vào nhiệm kỳ GD và ĐT do ông làm Bộ trưởng.

Ba người thầy, ba điểm xuất phát khác nhau, ba lối thoát cá nhân khác nhau. Nhưng cả ba đều lần lượt rời bỏ mục đích cao cả của người thầy, với những lý do cá nhân hoặc lý do trách nhiệm chung.

Nhưng vẫn còn đây hơn một triệu giáo viên, họ liệu có "lối thoát" ra khỏi con đường giáo dục đang nhiều bí bức, khủng hoảng và tụt hậu? Hay hàng ngày họ vẫn phải gồng mình vật lộn trong guồng máy tư duy và hệ thống giáo dục xơ cứng, cũ kỹ, bảo thủ, tiếp tục cho ra sản phẩm giáo dục chất lượng thấp?

(Tít bài mượn ý lời một bài hát của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn)

Gần 98% nhân lực ngành nông nghiệp chưa qua đào tạo

Tác giả: Đ.Nghi

 

Cập nhật lúc 18:40, Thứ Năm, 15/04/2010 (GMT+7), http://vietnamnet.vn/giaoduc/201004/Gan-98-nhan-luc-nganh-nong-nghiep-chua-qua-dao-tao-904546/

 

 - Trong số 21,2 triệu lao động nông nghiệp trong độ tuổi lao động trên cả nước, có 20,7 triệu người (chiếm 97,65%) chưa qua đào tạo và không có chứng chỉ chuyên môn...

Thông tin do TS. Nguyễn Thắng, Hiệu trưởng Trường Cán bộ quản lý nông nghiệp và phát triển nông thôn 2 nêu ra tại hội thảo về đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực cho lĩnh vực Nông nghiệp phát triển nông thôn được Bộ GD-ĐT tổ chức ngày 10/4 tại Hà Nội.

Theo đó, trong số 21,2 triệu lao động nông nghiệp trong độ tuổi lao động trên cả nước, có 20,7 triệu người (chiếm 97,65%) chưa qua đào tạo và không có chứng chỉ chuyên môn; người có bằng sơ cấp, công nhân kỹ thuật chiếm 1,26%; bằng trung cấp chiếm 0,87%;

Tỷ lệ lao động có bằng CĐ, ĐH chỉ chiếm 0,22%.

Theo số liệu ông Thắng đưa ra, trong tổng số 60,7 triệu nông dân, chỉ có 4.847 cán bộ khuyến nông chuyên trách hưởng lương từ ngân sách nhà nước; 10.543 cán bộ khuyến nông không chuyên trách và 15.744 cộng tác viên thôn bản.

Hiện cả nước có 13 trường ĐH, CĐ có đào tạo về nông lâm nghiệp; 60% trường TCCN, CĐ nghề, trung cấp nghề, trung tâm dạy nghề về nông lâm nghiệp.

Theo thống kê của Trường ĐH Lâm nghiệp, hàng năm trường này có khoảng 1.500 sinh viên hệ chính quy tốt nghiệp ra trường.

Nguyên nhân của tình trạng "cung" không ứng "cầu", nhiều đại biểu nhận định, do chưa nắm được nhu cầu nguồn nhân lực nông lâm nghiệp về số lượng và cơ cấu ngành nghề, chưa dự báo được thị trường nguồn nhân lực nông lâm nghiệp, đặc biệt là nguồn nhân lực có chất lượng cao.

Chiến lược phát triển lâm nghiệp năm 2006 – 2020, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thông xác định, đào tạo chính quy bình quân mỗi năm khoảng 5.000 sinh viên, học sinh và đào tạo nâng cao cho các cán bộ chủ chốt trong lĩnh vực nông lâm nghiệp.

Trong khi đó, lại có nghịch lý khối ngành Nông – Lâm – Ngư có những ngành đào tạo đang lâm vào tình trạng "thoi thóp"

"Nhìn chung, tuyển sinh rất khó khăn, chất lượng đầu vào thấp, số lượng không đảm bảo", ông Đặng Kim Vui, Hiệu trưởng trường ĐH Nông Lâm Thái Nguyên, khẳng định.

Mùa tuyển sinh năm 2009, Trường ĐH Nông Lâm Thái Nguyên có 13.000 thí sinh đăng ký dự thi nhưng chỉ có khoảng 1.600 thí sinh đạt từ điểm sàn trở lên. Điểm chuẩn NV1 của trường hầu như không có ngành nào vượt lên trên điểm sàn của Bộ. Lấy điểm thấp nhưng trường vẫn đau đầu, không tuyển đủ chỉ tiêu do tỷ lệ đỗ "ảo" lớn. "Chúng tôi gọi 100 em nhập học nhưng có khi chỉ được vài chục em tới, thậm chí cá biệt có ngành không được em nào".

Trường ĐH Tây Nguyên cũng trong cảnh tương tự. Hiệu trưởng Nguyễn Xuân Thao nói: "Tuyển sinh các ngành này năm nào cũng khó khăn và gần như không năm nào đủ chỉ tiêu. Cụ thể, các ngành ít thí sinh nhất là Bảo vệ thực vật, Chăn nuôi thú y. Một ngành tưởng như rất được ưa chuộng là Bảo quản chế biến nông sản cũng ế ẩm không kém. Trường mở mỗi ngành một lớp với 80 sinh viên nhưng thường chỉ có khoảng 20 – 30 em. Cá  biệt có ngành Chăn nuôi thú y chỉ có 10 sinh viên theo học".

Là một trong những trường hàng đầu về lĩnh vực này, nhưng trường ĐH Nông nghiệp I Hà Nội cũng không khá khẩm hơn. Năm 2009, ngành Khoa học đất chỉ có hơn 10 thí sinh đăng ký, ngành Sư phạm kỹ thuật tuyển 100 chỉ tiêu nhưng chỉ được 50 em, ngành Cơ khí tuyển 3 lớp nhưng chỉ được 1 lớp.

Đặc biệt, ngành Công thôn của trường này đã phải "khai tử" sau 4 năm liền không mở nổi lớp do quá ít sinh viên. Ngành này đã mở hơn chục năm nhưng số lượng sinh viên teo tóp dần. Năm 2007 chỉ có ba thí sinh nhập học. Năm 2008, duy nhất một em tới làm thủ tục. Năm 2009, trường quyết định đóng cửa ngành. Theo ông Nguyễn Văn Dung, Trưởng phòng Đào tạo của trường thì trong số các ngành Nông – Lâm – Ngư, chỉ có Kinh tế phát triển nông thôn, Công nghệ sinh học là dễ tuyển sinh nhất.

(Theo Sinh viên Việt Nam)

 
 

Vì sao con người nông dân chối từ làm nông dân?

Tác giả: A Sáng

Bài đã được xuất bản: 11/04/2010 06:00 GMT+7 trên http://www.tuanvietnam.net/2010-04-09-trang-page

 

Đứa con gái 6 tuổi của tôi đã giãy nảy như vậy khi nhắc tới hai chữ "nông dân". Tôi - cha nó - một kẻ lớn lên từ bùn đất - thật sự đau xót! Có một cái gì đó gợn lạnh sống lưng tôi khi thấy con gái mình giãy nảy với hai từ "nông dân". Tôi rất muốn nói gì đó với con gái mình, nhưng bất lực, nó còn quá bé để hiểu về nguồn cội của chính mình. Nhưng sự thật thì bây giờ, ngay ở đây, đất Hà Thành này, nó không thích hai từ "nông dân". Đó là cái gì vậy?

Câu chuyện bắt đầu từ ngày cái trường tiểu học của nó tổ chức buổi cắm trại. Tôi không biết trường con gái mình tổ chức vui chơi nhân ngày lễ gì, tôi chỉ nhận được "lệnh" của bà xã rằng, hôm nay phải đón con gái lúc 5h chiều. Và tôi đến sớm hơn dự kiến 30 phút. Tôi đến sớm vì muốn xem con gái mình chơi như thế nào ở hội trại. Thế nhưng vừa nhìn thấy tôi, con bé đã ào ra và đòi về bằng được. Tôi ngạc nhiên vì hội trại đang rất vui, nhiều trò chơi đang diễn ra sôi nổi, sao con gái mình lại đòi về sớm vậy? Tôi gặng hỏi nhưng cháu không nói, nhất quyết đòi về. Nó mếu máo như muốn khóc nhè, lôi tay cha nó với một mệnh lệnh dứt khoát: đi về!

Đây là một hiện tượng lạ với cô bé. Cả đêm hôm qua nó mong trời sáng để đến trường cắm trại, để diễn văn nghệ, để vui chơi... nhưng sao bây giờ xoay ba trăm sáu mươi độ đòi về? Dù thắc mắc nhưng chiều con, tôi đưa cháu về. Và cả bữa cơm tối đó con gái tôi không nhắc một câu nào đến buổi cắm trại. Tôi bắt đầu khéo léo gợi chuyện để tìm nguyên nhân thì nó mếu máo: "... cô giáo bắt con đóng vai người nông dân cấy lúa... hu hu ... con muốn đóng vai công chúa cơ!". Và nó oà khóc - khóc nức nở - khóc như một sự oan uổng ghê gớm.

Tôi phì cười rồi giải thích: nông dân cũng tốt chứ sao? Con bé giãy nảy, bỏ cơm rồi gào lên: "Nông dân ư? Con không thích!". Thì ra là vậy, con bé không được vào vai công chúa - thần tượng của muôn vàn đứa bé gái. Nó phải vào vai nông dân cấy lúa và nó buồn, nó đòi về và bây giờ đang nổi đoá với cha nó.

Cái thằng tôi đây - người sinh ra nó là một nông dân chính hiệu. Nó đâu biết được rằng, cái thằng cha nó là tôi đây mới chỉ rời bỏ ruộng đồng. Nó cũng đâu biết rằng, ông nó, cụ nó, kị nó... đều là nông dân - đều phải cấy lúa! Và giờ đây nó lại từ chối cái cội nguồn này! Tự nhiên tôi nổi giận và thấy mình cũng rất trẻ con.

Từ câu chuyện của con gái mình, tôi muốn đặt câu hỏi: tại sao chẳng ai thích nông dân? Ngay cả với một đứa bé lên 6 như con gái tôi cũng không thích vào vai nông dân dù nó chưa biết thế nào là người nông dân?

Có một sự thật rằng, hai từ "nông dân" bị coi nhẹ, bị xem thường đến nỗi bọn trẻ cũng sợ khi phải vào vai họ. Ai đã reo rắc sự sợ hãi này với lũ trẻ? Đương nhiên chỉ có người lớn - chỉ có người lớn mới hình thành cái khái niệm nông dân để mà miệt thị và coi thường.

Cách giáo dục của chúng ta có một cái gì đó đầy bất ổn, khi mà một đứa trẻ lớp 1 đã dị ứng với hai từ "nông dân". Cha mẹ khi giục con cái học bài thường có câu cửa miệng: chúng mày không học hành tử tế sau này chỉ có làm nông dân... Và cũng không ít vị trí thức khi muốn chê bai điều gì đó liền mở miệng: "Cái thằng X làm ăn nông dân bỏ xừ.". Nhưng chính các vị hoặc cha mẹ các vị là nông dân chính hiệu, hoặc mới chỉ thoát khỏi ruộng đồng một thời gian chưa dài. Vậy mà không hiểu sao hai từ ấy lại được chính các vị dùng vào cái ngữ cảnh đầy tính coi thường như vậy?

Người Việt bây giờ vẫn trên 80% là nông dân, số còn lại được tạm gọi là tầng lớp khác, trong đó có trí thức và tôi tin rằng, trong số trí thức đó hơn nửa từ nông dân mà thành. Có học đến tiến sĩ cũng vẫn là nông dân bởi anh ta lớn lên từ làng quê, từ đồng ruộng, từ mùa màng... Chỉ chừng ấy thời gian, không thể xoá hết mùi bùn đất bám vẩn vơ trên người. Vậy mà con cái anh ta đã được giáo dục, được nhồi nhét hình ảnh người nông dân dưới một góc nhìn lệch lạc.

Quay trở lại với cô con gái 6 tuổi của mình, tôi bắt đầu thử tìm hiểu: tại sao cháu không thích vào vai một nông dân? Cháu nói rằng, không thích vì đóng vai nông dân phải mặc quần áo nâu xấu mù, lại phải cày ruộng, nấu bánh chưng và... hầu công chúa... Và tệ hại hơn nữa là khi đóng vai nông dân liền bị người khác sai khiến, hết vở kịch chưa kịp thay quần áo liền bị các bạn trêu chọc: "...Ê đồ nông dân, đi cày ruộng đi...". Thì ra là vậy, cái lý do không thích của con trẻ thật đơn giản. Nó đơn giản nhưng nguy hại vô cùng. Và cũng hết sức đơn giản vì chúng học tập được chính cách tư duy của người lớn: nông dân là tầng lớp dưới, bị coi thường! Nói một cách khác, chúng ta coi thường chính chúng ta!

Tôi không biết trong giáo trình học tập ở bậc tiểu học có một bài giảng nào về người nông dân, hoặc khái niệm nông dân, vai trò ý nghĩa hay cái gì khác về người nông dân? Nhưng sự thật thì bọn trẻ không thích hai từ đó.

Chúng không thích vì hình ảnh người nông dân được chúng ta dựng lên với sự sơ sài, nghèo nàn, buồn tẻ... trong khi đó những hình ảnh khác: công chúa, hoàng tử, nhà vua... được miêu tả lung linh đẹp đẽ đến nỗi bọn trẻ quên mất hình ảnh đẹp của người nông dân. Một đứa trẻ được giáo dục như vậy khi lớn lên chúng sẽ nghĩ thế nào về người nông dân? Sự thật thì người nông dân đâu có thế. Đâu chỉ áo nâu xấu mù, chỉ biết cày ruộng, nấu bánh chưng và hầu công chúa? Không chỉ trẻ con ngay cả người lớn chúng ta không ít người khi nói đến nông dân  ngay lập tức nghĩ ngay đến sự coi thường.

Người Tày ở bản Pác Thay (Cao Bằng) của tôi vẫn nhớ mãi câu chuyện về một anh chàng đi thoát ly vài năm, khi quay về liền quên mất tiếng mẹ đẻ (tiếng Tày), nếu ai đó hỏi anh ta bằng tiếng Tày nhất định không thưa. Một cụ trong bản tức quá liền mắng: "Po mầư khần Thày dời né!" (Bố mày người Tày đấy). Nghe xong câu ấy vì bực quá anh ta quên mất rằng mình đang đóng kịch quên tiếng Tày nên trả đũa bằng tiếng Kinh: "Bố ông cũng là người Tày...".

Thì ra là vậy, vẫn nghe được tiếng mẹ đẻ, nhưng vì sự sĩ diện ngốc xuẩn mà vờ quên. Cái sự vờ quên này để làm gì? Có lẽ anh ta chỉ muốn chứng tỏ mình là cán bộ ở tỉnh, là người quan trọng nhất cái bản Pác Thay, là người được học hành gì gì đó... Và chính cái ngốc xuẩn ấy xui khiến anh ta coi thường nguồn cội của mình. Vài năm sau, không hiểu vì lý do gì anh ta lại trở về bản, lại trở thành người nông dân và lại nhớ tiếng Tày... Hay thật!

Tôi không muốn so sánh nhưng vẫn tin rằng, những trí thức vừa thoát khỏi ruộng đồng lên thành phố cũng na ná như vậy khi khinh miệt người nông dân, nhồi nhét vào tâm hồn con trẻ hình ảnh rất lệch lạc về người nông dân. Vì sao vậy? Vì ngốc xuẩn mà thôi!

Không chỉ dừng lại ở mấy vị trí thức nửa mùa, mấy bạn trẻ tài cán, du học trời Tây vài năm khi quay về cũng cái thói khinh miệt ấy với người nhà mình. Cái khẩu ngữ: "đầu đen" được họ dùng khá nhiều mỗi khi muốn chê bai ai đó. Rồi thì luôn miệng rằng, bên Tây họ thế này, Châu Âu họ thế kia, Mỹ họ thế này, Pháp họ thế kia... Thu nhập họ thế này, điều kiện họ thế kia... Về bên mình chán lắm, muốn cống hiến không được... Nhiều người nghe mãi kiểu phàn nàn nên phát cáu cãi lại: "Chán thế sao ông không ở bên ấy cho rồi, về làm gì cho khổ? Nhà mình chỉ thế thôi...".

Nghe vậy lập tức họ biện hộ giỏi vô cùng: nào là muốn cống hiến, muốn đem cái mới, cái hiện đại về bên này... Tất cả những lý lẽ này đều nguỵ tạo, đều ngốc xuẩn núp dưới mặt nạ thông minh. Nếu muốn cống hiến thật sự sẽ có cách, ở hoàn cảnh nào cũng sẽ có cách làm việc phù hợp, với điều kiện phải thật sự muốn mà thôi. Tôi không tin những người như vậy lại quên hoàn cảnh của dân tộc mình một cách nhanh chóng đến thế, họ sinh ra lớn lên ở mảnh đất này mà không hiểu, cố tình không hiểu thì chỉ có nguỵ tạo, hoặc ngốc xuẩn không hơn không kém!

Lại có vị sống sờ sờ ở đất Việt, cho con đi học trường quốc tế và rất tự hào khoe rằng, cháu nó nói tiếng Anh giỏi hơn tiếng Việt, nó nói: "Gội đầu là giặt đầu mới hay chứ...". Một đứa trẻ Tây chẳng ra Tây, Việt chẳng ra Việt thì sung sướng cái gì!?  Đơn giản cũng chỉ vì cái ngốc xuẩn của người lớn mà thôi.

Tôi - một gã mà phẩm chất nông dân vẫn còn đến hơn 50% trong người rất muốn giải thích cho con gái mình sự đáng yêu của hai từ "nông dân". Rất muốn nói với khúc ruột của mình rằng, nông dân là một tầng lớp lao động đáng trân trọng. Con hãy ra cánh đồng, hãy áp bàn tay vào đất đai, hãy hít thở linh khí của mùa màng... con sẽ thấy sự đáng yêu của người nông dân và con sẽ không ghét hai từ "nông dân" nữa.

Bởi đơn giản một điều rằng, nếu con muốn trở thành một cái gì thật sang trọng thì việc đầu tiên hãy hiểu tận cùng về nguồn cội của con, đó chính là nông dân! Nhưng, ngay bây giờ và tại đây tôi không thể, bởi nó còn quá bé và hàng ngày nó vẫn bị nhồi nhét vào đầu rằng, nông dân là một cái gì đó không đẹp, dù chỉ là vở kịch. Sự thật là như vậy.

Lớp tập huấn nâng cao năng lực quản lý HTX

Ngày 15/3/2010, tại Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Ninh Thuận, Trường cán bộ quản lý nông nghiệp và PTNT II phối hợp với Chi cục PTNT tỉnh Ninh Thuận khai giảng lớp tập huấn nâng cao năng lực quản lý HTX cho ban quản lý các HTX tại tỉnh Ninh Thuận. Đến dự buổi khai giảng có ông Châu Kim Long - Phó Giám đốc Sở NN-PTNT tỉnh Ninh Thuận và lãnh đạo Chi cục PTNT.
Khóa tập huấn kéo dài 5 ngày từ 15/3/2010 đến 19/3/2010. Nội dung bao gồm:

• Hội nhập kinh tế quốc tế
• Phát hiện cơ hội kinh doanh
• Kỹ năng marketing
• Tổ chức hoạt động dịch vụ HTX
• Tâm lý và nghệ thuật lãnh đạo.

Các chuyên đề trên do TS. Bảo Trung và ThS. Nguyễn Thế Phong giảng viên khoa quản trị doanh nghiệp - Trường cán bộ quản lý nông nghiệp và PTNT đảm nhận.

Lớp tập huấn tiểu giáo viên về chuỗi giá trị, tiếp cận thị trường và Nghị định 151/2007/NĐ-CP (Lớp thứ nhất) tại Trà Vinh ngày 4-5/3/2010

Giảng viên phụ trách: TS.Bảo Trung
Đơn vị tư vấn kỹ thuật: GTZ Vietnam - Cố vấn trưởng: Christoph Feldkotter và cố vấn kỹ thuật: Nguyễn Thị Huyền Linh

Chúc mừng năm mới

Ký gửi cà phê: rủi ro đeo bám nông dân

Hồng Văn  

Thứ Năm,  4/2/2010, 15:30 (GMT+7)

 

(TBKTSG Online) – Gần 100 hộ nông dân trồng cà phê ở thị xã Buôn Hồ, Dak Lak đang đứng ngồi không yên vì hàng trăm tấn cà phê mà họ ký gửi cho đại lý có nguy cơ mất trắng khi đại lý tuyên bố vỡ nợ.  

Điều nguy hiểm là trong tình hình cà phê rớt giá như hiện nay, nguy cơ vỡ nợ dây chuyền hay đại lý nhận gửi cà phê vì thua lỗ quá nặng có thể bỏ trốn như đã từng xảy ra trong vài năm trước.  

Gửi nhầm  

Theo thông tin từ một số công ty kinh doanh cà phê ở Dak Lak thì có khoảng 80 hộ nông dân trồng cà phê ở xã Bình Thuận, thị xã Buôn Hồ đã ký gửi cho đại lý cà phê Tám Loan chừng 190-200 tấn, tính theo thời giá hiện nay khoảng 5,5 tỉ đồng. Tuy nhiên, không chỉ ký gửi, các hộ nông dân ở đây còn cho đại lý cà phê này vay hơn 18 tỉ đồng theo cách mà họ thường làm là khi thu hoạch cà phê thì mang tới kho của đại lý để ký gửi, khi chốt giá bán có dư dả tiền bạc thì cho đại lý vay.  

Trên nguyên tắc, sau khi nông dân ký gửi cà phê vào kho của đại lý, đại lý không được kinh doanh lượng cà phê này để khi cần tiền hoặc thấy giá cà phê chấp nhận được, nông dân sẽ chốt giá bán cho đại lý bất kỳ lúc nào. Nhưng hơn một tuần nay, khi cần tiền để đầu tư tưới cà phê và tiêu, nông dân đến đại lý để rút tiền thì chỉ nhận được lời hứa suông và có dấu hiệu đại lý chạy nợ, không chịu trả tiền cho người bán. Hiện công an xã Bình Thuận đã nhận được 60 đơn thưa kiện của nông dân.  

Ký gửi cà phê là hình thức mua bán cà phê giữa nông dân và các đại lý cà phê ở xã, huyện các tỉnh Tây Nguyên, xuất hiện cách nay chục năm và được xem là phương thức mua bán hay hơn hẳn so với phương thức truyền thống "tiền trao cháo múc" khiến nông dân luôn ở thế yếu khi thu hoạch và bán cà phê.  

Ký gửi được xem là "hiện đại" hơn cách mua bán cũ vì các đại lý kinh doanh cà phê cũng lớn dần lên, xây dựng được kho chứa, có vốn lớn để khi cần thì mua một lúc cà phê của nhiều hộ nông dân. Còn nông dân, thay vì thu hoạch và bán ngay cho đại lý như trước với bất kỳ mức giá nào của ngày hôm đó, thì phương thức này cho phép nông dân đưa cà phê tới kho của đại lý, như hình thức tạm trữ và lựa chọn thời gian với giá bán tốt nhất.

Các công ty kinh doanh cà phê có mạng lưới đại lý chân rết ở các huyện, xã cho biết phần lớn nông dân trồng cà phê bài bản, có đầu tư lớn, diện tích nhiều, đều đã thực hiện phương thức ký gửi vì họ không cần kíp phải bán ngay cà phê sau khi thu hoạch như những nông dân nghèo khác.  

Chuyện đại lý cà phê vỡ nợ, phải bỏ trốn gây thiệt hại cho nông dân đã từng xảy ra. Năm 2008, hàng chục đại lý kinh doanh cà phê ở Dak Lak vỡ nợ đã bỏ trốn do giá cà phê dù vẫn đang ở mức cao, trên 30.000 đồng/kg song lên xuống thất thường khiến các đại lý nhận gửi cà phê bị lỗ nặng, gây thiệt hại cho nông dân hàng chục tỉ đồng, thậm chí cơ quan pháp luật phải vào cuộc.  

Điều đáng quan tâm là khi giá cà phê xuống thấp như hiện nay, đại lý vỡ nợ đã đành thì khi giá lên cao như năm 2008, họ cũng vỡ nợ, bởi hám lời, bán trước cà phê của nông dân ký gửi với giá thấp cho nhà xuất khẩu, tới khi giá lên, nông dân chốt giá bán, đại lý thua lỗ, vỡ nợ.

Trước đó nữa, vào năm 2006 do các đại lý kinh doanh cà phê thật nhưng tham gia chơi cà phê giấy (mua bán cà phê qua mạng với sàn giao dịch London) bị thua lỗ, cũng kéo theo vỡ nợ dây chuyền cho cà phê ký gửi của nông dân.  

Nhà nước ra tay  

"Các doanh nghiệp đang bắt đầu xúc tiến việc đăng ký tạm trữ cà phê nhằm được vay vốn ngân hàng với lãi suất ưu đãi. Tuy nhiên, việc đăng ký năm nay không nhộn nhịp và có vẻ như các nhà tạm trữ ít được lợi  trong đợt này bởi giá lúc này rất khó chịu, cũng không khác việc nông dân gửi kho là mấy. Chưa thấy các tác động tích cực do việc tạm trữ này mang lại". Đây là bình luận của ông Nguyễn Vỹ, nhà phân tích giá cà phê trên trang web www.giacaphe.com

Không phải bây giờ mà nhiều năm trước, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Hiệp hội cà phê Việt Nam (Vicofa) từng có nhiều cuộc họp bàn khắc phục những rủi ro từ phương thức ký gửi cà phê cho đại lý của nông dân, bằng cách doanh nghiệp xuất khẩu nhận ký gửi kết hợp với tạm trữ khi giá cà phê xuống thấp.  

Thế nhưng, dường như các doanh nghiệp xuất khẩu hội viên của Vicofa không mấy mặn mà với việc nhận ký gửi, bởi không phải doanh nghiệp nào cũng có kho tàng, nhân lực hay mạng lưới thu mua cà phê xuống tới huyện xã.

"Làm sao chúng tôi nhận ký gửi trực tiếp của nông dân khi mà công ty có hệ thống đại lý, khi cần hàng chục container xuất khẩu thì gom vài đại lý là có ngay, còn gom cà phê lẻ mẻ của nông dân thì biết chừng nào mới đủ", một doanh nghiệp cà phê ở Buôn Ma Thuột nói.  

Cũng tương tự như xuất khẩu gạo, phần lớn các nhà xuất khẩu cà phê hiện nay chỉ là nhà thương mại đơn thuần, tìm khách hàng nhập khẩu, ký hợp đồng và đưa xe container tới đại lý cà phê "đóng hàng'; có nghĩa là các đại lý đảm nhận luôn cả khâu sơ chế, phân loại cà phê theo từng tiêu chuẩn riêng của nhà xuất khẩu.  

Trung tâm giao dịch cà phê Buôn Ma Thuột (BCEC) ra đời hơn 2 năm nay, trong đó có chức năng nhận cà phê ký gửi và xác nhận để nông dân ký gửi được vay vốn ngân hàng trong thời gian gửi kho. Tuy vậy, trong những tháng đầu niên vụ cà phê 2009-2010, hàng ngày nông dân, đại lý chỉ ký gửi vài chục tấn, chẳng thấm là bao so với hàng trăm ngàn tấn cà phê nhân ở Dak Lak.  

Một đại lý kinh doanh cà phê là thành viên của BCEC cho rằng trung tâm này có hệ thống kho lớn nhưng nông dân thu hoạch mỗi lần vài tấn cà phê ở các huyện, xã cách xa trung tâm hàng chục cây số phải thuê xe chở về trung tâm, làm phát sinh chi phí. Thế nên, nông dân gửi cà phê cho đại lý trong thôn, xã vẫn thuận tiện hơn.  

Do giá cà phê xuống thấp nên Chính phủ đã đồng ý cho các nhà xuất khẩu cà phê có kho tàng bắt đầu đăng ký tạm trữ 200.000 tấn cà phê nhân vào ngày mai, 5-2 bằng vay vốn có lãi suất ưu đãi, tức 20% sản lượng cà phê thu hoạch trong vụ. Tuy nhiên, chính những doanh nghiệp có khả năng tạm trữ (một hình thức ký gửi) lại công nhận rằng họ chỉ có khả năng tạm trữ cà phê bằng cách gom từ các đại lý lớn của mình, chứ không thể gom cà phê trực tiếp của nông dân.  

Vậy là nông dân tiếp tục ký gửi cà phê cho đại lý cùng với những nỗi lo...  

Thời Báo Kinh tế Sài Gòn
Số đầu năm dương lịch 2010

 
 

Khủng hoảng kinh tế và
khủng hoảng trong kinh tế (học)

Trần Hữu Dũng

 
 

Vào ngày 5 tháng 11, 2008, trong lúc viếng thăm Trường Kinh tế Luân Đôn (London School of Economics) nổi tiếng, nữ hoàng Anh Elizabeth II hỏi các nhà kinh tế hiện diện: "Tại sao không ai tiên đoán được cuộc khủng hoảng tín dụng hiện nay?" (Nghe đâu hoàng gia đã mất ít nhất 50 triệu bảng Anh vì cuộc khủng hoảng này).

Câu hỏi của nữ hoàng  ̶  và có lẽ cũng của nhiều người khác  ̶  đã làm các giáo sư hiện diện vô cùng bối rối  Thật vậy, trong các "bong bóng" bị vỡ vì cuộc khủng hoảng tài chính hai năm nay, thì cái bị vỡ một cách "ngoạn mục" nhất có lẽ là "uy tín" của các nhà kinh tế vĩ mô.  (Nên nói cho rõ: những chỉ trích này thường nhắm vào kinh tế học vĩ mô (macroeconomics) và kinh tế tài chính (financial economics), còn kinh tế vi mô (microeconomics) thì được xem như "vô can"!).  Điều này không chỉ được nhận thấy từ người ngoài ngành, nhưng gay gắt nhất lại chính từ các nhà kinh tế.  Paul Krugman (Nobel 2008) chẳng hạn, thẳng thắn cho rằng môn kinh tế học vĩ mô trong 30 năm qua "nhẹ lời nhất thì có thể nói là cực kỳ vô dụng, còn thật nặng lời thì phải nói là thật sự có hại!"

Sự "thất vọng" này thường nhắm vào ba điểm.  Thứ nhất, kinh tế học là một phần "nguyên nhân" của cuộc khủng hoảng tài chính hiện tại.  Thứ hai, đại đa số các nhà kinh tế, dù có trách nhiệm gây ra khủng hoảng hay không, đã không dự báo được nó.  Và thứ ba, các nhà kinh tế đã không có một kế sách hữu hiệu nào để "chữa trị" cuộc khủng hoảng này khi nó đã xảy ra.

Hư thực ra sao?

Trước hết, hãy nói về nguyên nhân cuộc khủng hoảng.  Tất nhiên, không ai phủ nhận vai trò then chốt của các ngân hàng khổng lồ, các công ty bảo hiểm, các quỹ đầu tư, các ngân hàng trung ương (nhất là Hệ Thống Dự Trữ Liên Bang (Fed) của Mỹ thời kỳ Alan Greenspan làm chủ tịch), các chính khách (nhất là Henry Paulson, Bộ trưởng Ngân khố Mỹ thời Bush)... Cũng nên thêm vào danh sách "can phạm" này đông đảo những người có thu nhập thấp nhưng không lượng sức mình, liều lĩnh mua nhà (một phần cũng vì bị các công ty địa ốc dụ dỗ) để rồi không có tiền trả, gây khủng hoảng cho thị trường bất động sản, kéo theo phản ứng dây chuyền đến những thị trường khác...

Tất cả những điều trên đều là đúng, song nhiều người cho rằng thủ phạm sâu xa nhất không phải là vài cá nhân, một số công ty tài chính, thậm chí thể chế chính trị hay kinh tế, mà là một trường phái tư tưởng. Tư tưởng ấy là sự chấp nhận quá dễ dãi, thiếu phê phán, ý niệm "thị trường tự do" ảo huyền và không tưởng.  Chính ý niệm ấy, và những hệ luận "lô gích" (và chỉ là lô gích!) của nó, là nền móng trí thức, là một lăng kính để nhìn thực tế, mà "ngành kinh tế" (cụ thể ở các nước tư bản) đã chấp nhận gần suốt nửa thế kỷ qua, và được tôn sùng bởi những người làm chính sách như Alan Greenspan. Hệ tư tưởng ấy đã khống chế kinh tế học, trở nên lý thuyết "kinh tế học dòng chính" (mainstream economics) , đôi khi gọi là "trường phái Chicago" (vì Đại học Chicago là nơi tập trung đông đảo những nhà kinh tế hàng đầu có tư duy này, và mạnh mẽ truyền giảng nó).

Đối với những người cho rằng giới kinh tế đã "đóng góp" vào cuộc khủng hoảng này, thì thủ phạm thật là dễ thấy: đó là tư duy theo "trường phái Chicago" nói trên, và cụ thể là "giả thuyết thị trường hữu hiệu" (efficient market hypothesis) mà cái nôi là đại học này. 

 
 

● Trường phái Chicago và
"giả thuyết thị trường hữu hiệu"

Hai người khai sanh "giả thuyết thị trưòng hữu hiệu" là Eugene Fama và Michael Jensen (đều là giáo sư kinh tế tài chính ở Đại học Chicago).  Giả thuyết này có ba "phiên bản".  Theo "phiên bản mạnh" (cực đoan) của nó thì tất cả những gì mà người đầu tư cần biết đều được phản ảnh trong giá của chứng khoán.  Đây là một hệ quả của thuyết "kỳ vọng họp lý" (rational expectations) khống chế kinh tế học vĩ mô trong gần 30 năm nay.  Một hệ luận của thuyết "kỳ vọng họp lý" là, về lâu về dài, mọi can thiệp của nhà nước vào thị trường đều vô hiệu, hoặc phản tác dụng, nếu không thật sự là có hại. Giá cả trên thị trường là phản ảnh "những giá trị căn bản".  Không thể nào xảy ra những cái gọi là "bong bóng tài sản".  (Song, nên để ý ngay chỗ tự mâu thuẫn của giả thuyết này: nếu mọi thông tin đều "gói trọn" trong giá, thì ai dại gì tìm (mua) thêm thông tin?). Theo phiên bản "yếu" của giả thuyết này thì không thể dựa vào giá của chứng khoán trong quá khứ để tiên đoán giá của chúng trong tương lai.  Còn "phiên bản trung dung" của giả thuyết này thì cho rằng giá chứng khoán là phản ảnh những thông tin "công cộng" (public information) tức là những thông tin mà mọi người đều có được mà không tốn kém gì cả.  Phiên bản này của giả thuyết không loại trừ khả năng có những thông tin tư riêng, hoặc thông tin nội bộ, mà giá chứng khoán không phản ánh (và do đó những người sở hữu những thông tin này (hoặc có khả năng đặc biệt để phân tích và khai thác những thông tin ấy) sẽ có lợi thế trên thị trường chứng khoán).

Nói ngắn gọn: "giả thuyết thị trường hữu hiệu" cho rằng "thị trường" là trung thực và không bao giờ sai.  Trong "thế giới" của những người tin giả thuyết này, những "bất ngờ" ngoài dự đoán như các loại "bong bóng" (địa ốc hoặc tín dụng) không thể xảy ra! Nhìn từ quan điểm toán học thì "giả thuyết thị trường hữu hiệu" quả là "đẹp" tuyệt vời: mọi sự kiện đều lô-gích, chính xác, ăn khớp với nhau, đâu vào đấy.

Quả thật, mô hình toán học của giả thuyết này là quá "đẹp": mỗi tác nhân kinh tế đều luôn luôn cư xử hợp lý (thậm chí lạnh lùng!) để "tối đa hoá" quyền lợi cuả mình, luôn luôn tính toán sáng suốt, với đầy đủ thông tin.  Chính vì cái "đẹp toán học" của mô hình này mà "giả thuyết thị trường hữu hiệu" đã quyến rũ biết bao nhiêu nhà kinh tế.  Và đó chính là điểm chính của những người quy trách nhiệm cho trường phái Chicago – nếu không là đa số các nhà kinh tế vĩ mô nói chung – cho khủng hoảng kinh tế hai năm nay.  Nói rõ ra, những nhà kinh tế này đã quá coi trọng "cái đẹp" mà không chú ý đến thực tế.  Họ mê những mô hình toán cực kỳ lô gích, thật trang nhã, bất chấp sự "hỗn độn", "bừa bãi" của thực tế. Họ lánh mắt, không nhìn đến những trường họp ứng xử nằm ngoài mô hình thanh lịch của họ, dù những trường hợp này đầy rẫy trên thực tế.

Ngoài những lỗi lầm chung chung của giả thuyết thị trường hữu hiệu do sự thiếu thực tế của nó, có hai sự kiện khác, có liên hệ đến giả thuyết này mà, nghĩ kỹ lại, có thể trực tiếp đóng góp vào khủng hoảng.  Một là, chính giả thuyết này đã là cơ sở mà một số nhà kinh tế dựa vào để cố vấn các nhà đầu tư, các ngân hàng phát hành những loại chứng khoán thứ cấp (derivatives).  Dùng những công thức toán học và xác suất cực kỳ phức tạp, đó là những "bó chứng khoán" được cho là "gói ghém" một cách tối hảo mức hiểm nguy và mức lợi nhuận.  (Tương truyền, chính Ben Bernanke, khi mới nhậm chức chủ tịch Fed của Mỹ, cũng không hiểu rõ loại chứng khoán này, phải mời chuyên viên đến giải thích cho ông ta.)  Hai là, những nhà kinh tế (cố vấn cho các ngân hàng, các quỹ đầu tư) này chỉ phân tích các thị trường tài chính (khác với thị trường lao động, chẳng hạn), và chỉ nghĩ đến cách đầu tư sao cho tối hảo cho thân chủ, chứ không quan tâm gì đến tác dụng của hành vi này đến toàn bộ nền kinh tế.  Đây là một nhược điểm mà, nhìn lại, quả là một nguyên do gần gũi của cuộc khủng hoảng tài chính: Khi ước tính xác suất "mất mát", các nhà kinh tế này gán xác suất bằng zêrô cho những sự cố cực kỳ ít khi xảy ra, tức là xem như những sự cố này không thể nào xảy ra.  Song,
rõ ràng là "rất ít khi xảy ra" khác với "không thể xảy ra", và hậu quả của lỗi lầm này càng "khủng khiếp" hơn khi mà tầm cỡ những mất mát khi việc khó-thể-xảy-ra xảy ra là gấp trăm, gấp ngàn, những mất mát thông thường.  Đó là điều đã xảy ra trong cuộc khủng hoảng này!

Nói như tỷ phú Warren Buffett: Từ nhận xét là thị trường "thường" hữu hiệu, các nhà kinh tế kết luận rằng thị trường "luôn luôn" hữu hiệu!  (Chính Buffett đã tạo nên cơ nghiệp không phải nhờ đầu tư ở những thị trường thường hiệu quả, nhưng vào những thị trường đôi khi không hiệu quả!)

 
 

● Hai phản ứng

Làn sóng chống lại "kinh tế dòng chính" đến từ hai phía.  Từ một phía, nhiều nhà kinh tế trở lại với lý thuyết vĩ mô của Keynes để tìm giải pháp cho cuộc khủng hoảng hiện nay.  Từ một phía khác, một số nhà kinh tế khác, phác hoạ một trường phái kinh tế mới, thường được gọi là "kinh tế học ứng xử" (sẽ giải thích dưới đây).  Trường phái này có triển vọng đem vào "kinh tế dòng chính" một hình ảnh xác thực, súc tích hơn về tác phong con người, không như hình ảnh "khô khan", "lạnh lùng", cực kỳ đơn giản (dù rất "đẹp" theo nghĩa toán học!) của "trường phái Chicago". 

Trở về với Keynes?  Nhóm kinh tế gia thứ nhất thì cho rằng "giả thuyết thị trường hữu hiệu" là sai lầm vì nó đã quên bài học của Keynes: không ai có tất cả thông tin cần có... Hơn nữa, không thể dùng xác suất để gán cho những sự cố chưa từng xảy ra! Nói cách khác: không một mô hình toán nào có thể tiên đoán tương lai, dù chỉ bằng xác suất.

Những nhà kinh tế cổ xuý việc trở về với Keynes tất nhiên gồm những người đã thiên về Keynes từ trước, nhưng đáng kể hơn nữa là có cả những người (như Richard Posner, thuộc "trường phái Chicago") mà trước đây vẫn cho là Keynes đã lỗi thời.

Hoặc một lý thuyết kinh tế mới?  Trong khoảng hai mươi năm gần đây, một nhóm kinh tế gia đã đưa ra một lý thuyết mới gọi là "kinh tế học ứng xử" (behavioral economics). Theo họ, sự ứng xử của những tác nhân kinh tế không hoàn toàn thuần lý, mà có những "thiên lệch" do nhận thức chủ quan, và những xu hướng như "thói bầy đàn".  Thái độ này chúng ta thấy hàng ngày nhưng không thể giải thích trong mô hình "tự do chọn lựa" của kinh tế học tân cổ điển. Thí dụ một người nghiện thuốc lá, tuy chuộng tự do, có thể (ngược đời!) ủng hộ chính phủ cấm hút thuốc (để giúp anh ta bỏ thuốc).  Nói khác đi, theo "kinh tế học ứng xử", hành vi con người là rất phức tạp, không thể giản đơn "mô hình hoá" nó như những tác nhân tối đa hoá lợi nhuận hoặc dụng ích như trong mô hình kinh tế tân cổ điển mà trường phái Chicago, và thuyết "thị trường hữu hiệu" áp dụng không chút ngại ngùng. "Thị trường", theo kính tế học ứng xử, bị ảnh hưởng không ít của "cảm tính" thay vì hoàn toàn là những tính toán thuần lý. 

Thực ra, chủ đích của môn kinh tế học ứng xử không phải là nhằm giải thích cuộc khủng hoảng tài chính (hay một sự cố vĩ mô nào) nhưng là một đóng góp cho kinh tế vi mô. Chỉ tình cờ là, trong khi phản bác "kinh tế dòng chính" (như bị khống chế bởi "trường phái Chicago" như hiện nay), thuyết kinh tế đối xử đã như một trái mìn làm nổ tung nền móng của "giả thuyết thị trường hữu hiệu".

Tuy phái "ứng xử" và phái Keynes có nhiều điểm tương đồng, nhưng cũng có nhiều khác biệt.  Những người theo Keynes cho rằng chỉ trích của trường phái ứng xử (đối với "giả thuyết thị trường hữu hiệu") là không cần thiết: chỉ cần vạch rõ sự phi lý của gỉả định con người có đầy đủ thông tin là đủ "đánh gục" trường phái Chicago rồi!  Nhiều người phái Keynes cũng e ngại phái ứng xử ở chỗ phái này không nhìn nhận giả thuyết tối đa hoá dụng ích mà phái Keynes vẫn muốn giữ, không phải vì nó thực tế, nhưng là một phương pháp mô hình hoá hoạt động kinh tế một cách hữu hiệu. Còn những người phái ứng xử thì cho rằng phái Keynes rất giỏi phân tích những hụt hẫng trong thị trường lao động, nhưng không giải thích nỗi những "tì vết" trong thị trường tài chính, mà chính những tì vết này mới là lý do gần gũi của cuộc khủng hoảng hiện nay.  Do đó, theo phái ứng xử thì những người theo Keynes không có một biện pháp mới nào để chữa trị cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay ngoài những biện pháp "sao lục" lại những gì Keynes đã đề nghị cho cuộc Đại Suy Thoái năm 1929.

 
 

● Đâu là giải pháp?

Rõ ràng là cuộc khủng hoảng hiện tại đã làm trầm trọng thêm sự phân hoá giữa các nhà kinh tế.  Dù mất nhiều uy tín, "trường phái Chicago" vẫn còn rất năng động.  Tuy ít còn ai biện hộ cho "giả thuyết thị trường hữu hiệu", họ vẫn còn công kích các "biện pháp  Keynes" (mà chính quyền Obama đang sử dụng).  Robert Lucas (Nobel 1995, một trong những "sư tổ" ở Chicago) cho rằng chính sách kích cầu của Obama là một thứ "kinh tế học dỏm", John Cochrane (một nhà kinh tế Chicago trẻ hơn, và cũng là con rễ của Eugene Fama!) thì cho đó là "chuyện thần tiên".  Về phe Keynes thì có  Bradford DeLong (Đại học California) cho rằng chúng ta đang chứng kiến không gì khác hơn sự "sụp đổ trí thức" của trường phái Chicago.  Và nhiều người khác (như Paul Krugman, nói ở trên) thì còn nặng lời hơn nữa.  Phe Keynes, tất nhiên, cho rằng kích cầu là giải pháp không thể tránh, thậm chí họ còn cho rằng chính phủ Mỹ cần phải kích cầu nhiều hơn nữa!

Phe "kinh tế học ứng xử" thì không có nhiều ý kiến về kinh tế vĩ mô (và những người có ý kiến thì đều bênh phe Keynes).  Những đề nghị của họ có phần vi mô hơn (chẳng hạn như bảo hiểm y tế phải như thế nào, hay giảm thuế phải ra sao để phản ứng của dân chúng là "hữu hiệu" nhất).  Một ví dụ: theo họ, để thực hiện miễn thuế cho mỗi người 120 USD một năm (để kích cầu) chẳng hạn thì, thay vì gửi cho người ấy một cái séc 120 USD cho trọn năm, nên gởi 10 USD hàng tháng, vì kinh nghiệm cho thấy người nhận 120 USD sẽ để dành một ít, không tiêu dùng hết 120 USD.  Trái lại, nếu nhận 10 USD mỗi tháng thì anh ta có khuynh huớng tiêu hết 10 USD mỗi tháng, như vậy hiệu ứng kích cầu cho nền kinh tế sẽ lớn hơn!

Không như cuộc Đại Suy Thoái 1929 đã phát sinh học thuyết Keynes, ít có người nghĩ rằng cuộc khủng hoảng hiện tại sẽ sinh ra một học thuyết mới. Thuyết kinh tế ứng xử hẳn là sẽ phát triển hơn, nhưng nó đã có từ trước cuộc khủng hoảng này và chủ đích của nó không phải để giải thích những hiện tương kinh tế vĩ mô.

Trần Hữu Dũng
15-12-09

Hợp đồng tiêu thụ nông sản

Theo cách hiểu thông thường, hợp đồng là “sự thỏa thuận, giao ước giữa hai hay nhiều bên quy định các quyền lợi, nghĩa vụ của các bên tham gia” [21]. Trong lĩnh vực nông nghiệp, người nông dân có thể thỏa thuận với người “chủ đất” để thuê đất sản xuất; có thể thỏa thuận với người cung ứng vật tư để mua phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, thức ăn chăn nuôi; hoặc thỏa thuận với người mua để bán nông sản. Các thỏa thuận này có thể được thiết lập thành văn bản, hoặc chỉ bằng lời nói. Do vậy, hợp đồng được thể hiện dưới 2 hình thức là bằng lời nói hoặc bằng văn bản. Trong Luật Thương mại năm 2005, điều 24 về hình thức hợp đồng mua bán hàng hóa quy định: “Hợp đồng mua bán hàng hóa được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc được xác lập bằng hành vi cụ thể” [22]. Tuy nhiên, trong thực tiễn các hình thức hợp đồng bằng lời nói hoặc bằng hành vi rất khó khảo sát, nghiên cứu vì không có bằng chứng cụ thể. Do vậy, trong nghiên cứu này, tác giả chỉ nghiên cứu hình thức hợp đồng bằng văn bản. Điều này có nghĩa thuật ngữ “hợp đồng” trong đề tài này để chỉ những hợp đồng đã được xác lập bằng văn bản.

Trong kinh doanh nông sản, nông dân ký hợp đồng để mua các nguyên liệu đầu vào phục vụ sản xuất, hoặc ký hợp đồng thuê các dịch vụ phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, hoặc ký hợp đồng tiêu thụ nông sản. Agricultural contracts là thuật ngữ tiếng Anh “liên quan đến những hợp đồng mà người nông dân sử dụng để chuyển giao nông sản từ trang trại cho người mua như nhà máy chế biến, người bán buôn, người bán lẻ hoặc trang trại khác” [7]. Do vậy, thuật ngữ “Agricultural contracts” trong đề tài này được hiểu là “hợp đồng tiêu thụ nông sản”. Hợp đồng tiêu thụ nông sản được hiểu là thỏa thuận giữa người nông dân và người chế biến để sản xuất và cung ứng các sản phẩm nông nghiệp với khối lượn, chất lượng và mức giá định trước. Chức năng chính của họp đồng là tạo cơ sở để xây dựng mối quan hệ hợp tác giữa nông dân và người chế biến. Hợp đồng là cơ sở cho hai bên cùng tham gia quyết định, chia sẻ rủi ro và lợi ích trong quá trình sản xuất nông nghiệp [24].

Căn cứ vào hoạt động giao dịch mà thông qua đó người nông dân có thể chuyển giao nông sản cho người mua, James MacDonald (2004) đưa ra 4 hình thức giao dịch như sau:

Thứ nhất, thị trường giao ngay (spot markets)

Đây là cách thức truyền thống mà người nông dân sử dụng để tiêu thụ sản phẩm. Thị trường giao ngay là thị trường mà ở đó người mua và người bán “thỏa thuận mua hay bán hàng hóa theo giá cả của thị trường tại thời điểm thỏa thuận và việc giao nhận hàng, thanh toán ngay lập tức hay tại một thời điểm nào đó trong tương lai” [23]. Thuật ngữ “giao ngay” chưa phản ánh rõ bản chất của giao dịch này vì “giao ngay” nhưng hàng hóa mà người bán giao cho người mua có thể sau vài ngày, vài tuần, thậm chí vài tháng. Bản chất của giao dịch này là quá trình thương lượng trực tiếp giữa người bán và người mua hoặc qua trung gian nhưng các bên tham gia giao dịch đều có thông tin tương đối đầy đủ về các nội dung liên quan đến hoạt động giao dịch như số lượng, chất lượng nông sản, giá cả. Điều này có nghĩa hai bên trực tiếp thương lượng căn cứ vào tình hình thực tế diễn ra ở hiện tại, người mua và người bán đều được xác định và sự tách biệt về thời gian, không gian của hoạt động giao dịch không lớn. Trong giao dịch giao ngay, giá cả được hình thành dựa trên cung cầu của thị trường hiện tại. Ở đây, người sản xuất nông sản kiểm soát và quyết định toàn bộ quá trình sản xuất như sử dụng phân bón, thuốc trừ sâu như thế nào, cũng như họ phải tự bỏ vốn đầu tư cho hoạt động của mình. Sau khi thu hoạch thì người sản xuất nông sản phải tự tìm kiếm thị trường và thương lượng với người mua để bán nông sản do mình sản xuất ra. Trong trường hợp này nếu giá cả thị trường tại thời điểm giao dịch cao hơn chi phí mà người sản xuất nông sản bỏ ra để sản xuất thì họ có lời và ngược lại thì họ thua lỗ.

Thứ hai, hợp đồng sản xuất (production contracts)

Hợp đồng sản xuất quy định cụ thể trách nhiệm của người mua và nông dân trong việc cung cấp đầu vào và việc thực hành sản xuất, cũng như cơ chế thanh toán. Trong hợp đồng chăn nuôi, trách nhiệm của nông dân cung cấp công lao động, chuồng trại, điện nước và cơ sở vật chất khác trong trang trại. Người mua cung cấp con giống, thức ăn, thuốc thú y và dịch vụ vận chuyển gia cầm, gia súc đến và đi khỏi trang trại. Hợp đồng sản xuất thường quy định cụ thể vật tư đầu vào sử dụng, cách thức sản xuất và người mua cung cấp hướng dẫn kỹ thuật và thường xuyên theo dõi đồng ruộng. Người nông dân ít có quyền kiểm soát việc lựa chọn đầu vào sản xuất. Người nông dân được thanh toán đầu vào do nông dân cung cấp thêm và số lượng sản phẩm sản xuất. Người mua thường là người có quyền sở hữu nông sản trong suốt quá trình sản xuất. Hợp đồng này thường được ký ngay trước khi bắt đầu sản xuất.

Thứ ba, hợp đồng bao tiêu sản phẩm (Marketing contract).

Hợp đồng bao tiêu sản phẩm quy định cụ thể về giá, hoặc cơ chế giá và số lượng hàng hóa tiêu thụ dưới thỏa thuận được thiết lập trước khi thu hoạch. Cơ chế giá thường giới hạn độ rộng của dao động giá cả và hợp đồng thường quy định cụ thể số lượng sản phẩm và thời hạn giao hàng. Nông dân sở hữu hàng hóa trong quá trình sản xuất và quyết định các vấn đề sản xuất chủ yếu, quyết định của người mua có giới hạn [7].

Thứ tư, Liên kết dọc (Vertical integration).

Liên kết dọc là hình thức kết hợp giữa nông dân và người mua có cùng quyền sở hữu, như doanh nghiệp tự sản xuất nguyên liệu phục vụ chế biến. Sản phẩm không được chuyển giao thông qua hợp đồng hoặc trên thị trường giao ngay mà do quyết định nội bộ. Nông dân sản xuất trong trang trại được trả lương như người công nhân.

Bảng sau tóm tắt các hình thức giao dịch giữa người nông dân và người mua.

Bảng 1‑1: Các hình thức trao đổi sản phẩm giữa nông dân và người mua

Hình thức	Ai kiểm soát quyết định sản xuất	Người sản xuất được trả như thế nào
Thị trường giao ngay (Spot market)	Người sản xuất kiểm soát tài sản và quyết định sản xuất trong trang trại	Nông dân được thanh toán tiền giá được thương lượng tại thời điểm bán hàng ngay trước khi giao hàng
Hợp đồng bao tiêu	Nông dân kiểm soát tài sản và các quyết định sản xuất trong trang trại. Hợp đồng quy định cụ thể về kết quả đầu ra, số lượng và thời gian giao hàng	Nông dân nhận được giá trị sản lượng theo giá được thỏa thuận trước hoặc trong quá trình sản xuất
Hợp đồng sản xuất (Production contracts)	Người mua thực hiện việc kiểm soát các quyết định sản xuất hoặc tài sản của trang trại. Hợp đồng quy định cụ thể loại sản phẩm, số lượng và thời gian giao hàng	Nông dân được trả công cho việc thực hiện sản xuất ra nông sản
Liên kết dọc (Vertical integration)	Người mua kiểm soát toàn bộ tài sản và các quyết định sản xuất kể cả sản xuất nông nghiệp và chế biến	Nông dân được trả tiền công cho kỹ năng và thời gian làm việc

Nguồn: James MacDonald và cộng sự (2004), [7].

Tóm lại, để tiêu thụ nông sản hàng hóa nông dân có thể sử dụng một trong 4 hình thức hoặc sử dụng kết hợp 4 hình thức: thứ nhất, bán trực tiếp trên thị trường giao ngay; thứ hai, ký hợp sản xuất với người mua; thứ ba, ký hợp đồng bao tiêu với với người mua; và thứ tư, liên kết với người mua.

Phương thức giao dịch bằng hợp đồng chốt giá sau (Price-to-be-fixed contract – PTBF contract)

Trong điều kiện người mua và người bán chưa biết được tình hình cung cầu của thị trường tại thời điểm giao dịch ra sao (ví dụ cà phê chưa tới mùa thu hoạch). Hai bên thỏa thuận về số lượng, chủng loại, tháng giao hàng (delivery month) và giá sẽ thỏa thuận sau bằng cách trừ lùi (minus) hoặc cộng thêm (plus) so với giá kỳ hạn (futures price). Nếu chất lượng hàng hóa thấp hơn tiêu chuẩn chất lượng quy định trong hợp đồng kỳ hạn sẽ sử dụng "trừ lùi" (minus); nếu tốt hơn sử dụng "cộng thêm" (plus). Có hai loại hợp đồng chốt giá (Fixing price) sau:
Thứ nhất, hợp đồng người bán nắm quyền chốt giá (PBTF – Seller's call contracts):

• Đây là hợp đồng bằng văn bản cho phép người bán chốt giá bất cứ lúc nào trong khoảng thời gian trước ngày thông báo giao hàng đầu tiên của một hợp đồng kỳ hạn cụ thể;
• Rủi ro giá cả do người mua chịu, nên người mua phải sử dụng hợp đồng kỳ hạn để bảo hộ rủi ro.

Thứ hai, hợp đồng người mua nắm quyền chốt giá (PBTF – Buyer's call contract)

• Cho phép người mua chốt giá bất cứ thời điểm nào trong khoảng thời gian trước ngày thông báo giao hàng đầu tiên của một hợp đồng kỳ hạn cụ thể;
• Rủi ro giá cả do người bán chịu, nên người bán phải sử dụng hợp đồng kỳ hạn để bảo hộ rủi ro.

Nguồn: UNCTAD/WTO

10 đặc điểm của người Việt Nam

 

(Viện nghiên cứu xã hội Mỹ đánh giá)

1. Cần cù lao động, song có tâm lý hưởng thụ.

2. Thông minh sáng tạo, song thường có tính chất đối phó.

3. Khéo léo, song không duy trì đến cùng, ít quan tâm đến sự hoàn hảo.

4. Vừa thực tế vừa mơ mộng, song lại nhút nhát.

5. Ham học hỏi, có khả năng tiếp thụ nhanh, song ít khi học "từ đầu đến đuôi" nên kiến thức không hoàn hảo, mất cơ bản. Ngoài ra học tập không phải là mục tiêu tạo thân của mọi người Việt Nam (nhỏ học vì gia đình, lớn lên học vì sĩ diện và công ăn việc làm, ít khi vì chí khí và đam mê).

6. Vui vẻ cởi mở với mọi người, song không bền.

7. Tiết kiệm, song nhiều khi hoang phí vì nhiều việc vô bổ.

8. Có tinh thần đoàn kết, tương thân, tương ái, nhưng hầu như chỉ trong những cảnh khó khăn, bần hàn. Còn trong điều kiện sống tốt hơn, giàu có, thì tinh thần nầy rất ít xuất hiện.
9. Yêu hòa bình, nhẫn nhịn, song nhiều khi lại hiếu chiến, háu thắng vì những lý do tự ái lặt vặt, đánh mất đại cuộc.

10. Thích tụ tập, nhưng lại thiếu tính liên kết để tạo ra sức mạnh (cùng một việc, 1 người làm thì tốt, mà 3 người làm thì kém, và 7 người làm thì hỏng)

Bảo vệ luận án tiến sĩ kinh tế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Số: 5380/QĐ-BGDĐT Hà Nội, ngày 20 tháng 8 năm 2009

QUYẾT ĐỊNH

Về việc thành lập Hội đồng chấm luận án tiến sĩ cấp Nhà nước

BỘ TRƯỞNG BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

Căn cứ Nghị định 32/2008/NĐ-CP ngày 19 tháng 3 năm 2008 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Giáo dục và Đào tạo;

Căn cứ Quyết định số 224/TTg ngày 24 tháng 5 năm 1976 của Thủ tướng Chính phủ về đào tạo Trên đại học ở trong nước;

Căn cứ Quyết định số 468/TTg ngày 22 tháng 12 năm 1977 của Thủ tướng Chính phủ về việc ủy nhiệm cho Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo xét duyệt danh sách những thành viên của các Hội đồng luận án cho nghiên cứu sinh;

Xét đề nghị của Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học,

QUYẾT ĐỊNH

Điều 1. Thành lập Hội đồng chấm luận án tiến sĩ Kinh tế về đề tài: Phát triển thể chế giao dịch nông sản ở Việt Nam.

Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh

Mã số: 62 34 05 01

Của nghiên cứu sinh: Bảo Trung

Danh sách thành viên Hội đồng kèm theo quyết định này.

Điều 2. Ủy nhiệm cho ông Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh tổ chức bảo vệ luận án trên theo đúng Qui chế đào tạo sau đại học hiện hành.

Điều 3. Các ông (bà) Chánh Văn phòng, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học và các Vụ liên quan thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh và các thành viên có tên trong danh sách Hội đồng (ghi Điều 1) chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./.

KT. BỘ TRƯỞNG

THỨ TRƯỞNG

(Đã ký)

Phạm Vũ Luận

DANH SÁCH HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CẤP NHÀ NƯỚC

Cho luận án của nghiên cứu sinh: Bảo Trung

Về đề tài: Phát triển thể chế giao dịch nông sản ở Việt Nam.

Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh

Mã số: 62 34 05 01

(Ban hành kèm theo Quyết định thành lập Hội đồng số 5380/QĐ-BGDĐT ngày 20 tháng 8 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ Giáo dụch và Đào tạo)

TT	Họ và tên, Học hàm, học vị	Cơ quan công tác	Chức trách trong Hội đồng
1	PGS.TS. Lê Thanh Hà	Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh	Chủ tịch Hội đồng
2	GS.TS. Hoàng Thị Chỉnh	Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh	Phản biện 1
3	PGS.TS. Nguyễn Xuân Quế	Trường Đại học Marketing	Phản biện 2
4	PGS.TS. Nguyễn Đình Long	Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn	Phản biện 3
5	TS. Hồ Tiến Dũng	Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh	Ủy viên thư ký
6	TS. Đỗ Văn Xê	Trường Đại học Cần Thơ	Ủy viên Hội đồng
7	TS. Mai Văn Nam	Trường Đại học Cần Thơ	Ủy viên Hội đồng

Danh sách gồm 7 thành viên.